Op afspraak · Overdinkel, Twente 06-11597472 info@reptilestwente.nl
KennisbankNaar de webshop →
Home / Onze dieren / Schildpadden / Europese moerasschildpad
Schildpadden

Europese moerasschildpad

Emys orbicularis

Zonnebaadt graag op een boomstam in het water en duikt bij het minste gevaar onder.

12–20 cm40–60 jaarDag
Blijft thuis
Europese moerasschildpad

Over de europese moerasschildpad

De Europese moerasschildpad (Emys orbicularis) is een zoetwaterschildpad die van nature in grote delen van Europa voorkomt. Zijn schild is donker, bijna zwart, met kleine gele stipjes en streepjes. Ook op de kop en poten zitten gele vlekjes.

De moerasschildpad leeft in rustige, ondiepe wateren met veel planten, zoals vijvers, moerassen en langzaam stromende rivieren. Overdag ligt hij graag in de zon op een boomstam of oever. Bij het minste gevaar laat hij zich in het water vallen. In de winter houdt hij een winterslaap op de bodem van het water.

Hij eet vooral kleine waterdieren, zoals insecten, wormen, slakken en soms een visje. Lang geleden kwam de Europese moerasschildpad ook in Nederland in het wild voor. Op veel plekken in Europa is hij zeldzaam geworden en daarom is hij beschermd.

Leefgebied

De europese moerasschildpad komt oorspronkelijk uit Europa, Noord-Afrika en West-Azië. Water en oever, dag actief.

Wat eet hij?

Insecten, wormen, slakken en visjes.

Hoe groot wordt hij?

5 weetjes voor je spreekbeurt

  1. De Europese moerasschildpad leeft in vijvers, moerassen en langzame rivieren.
  2. Zijn donkere schild zit vol kleine gele stipjes.
  3. Hij ligt graag in de zon en duikt bij gevaar snel het water in.
  4. In de winter slaapt hij op de bodem van het water.
  5. Lang geleden leefde deze schildpad ook in Nederland in het wild.

Gebruik deze weetjes gerust voor je spreekbeurt of werkstuk over de europese moerasschildpad.

Verzorging

Caresheet europese moerasschildpad

Emys orbicularis · Moerasschildpad, European pond turtle, Europäische Sumpfschildkröte

Kleine, semi-aquatische schildpad uit Europa, Noord-Afrika en West-Azië, donker gekleurd met gele stippen. Leeft in rustig, plantenrijk zoet water en houdt winterslaap; volwassen dieren zijn het best te houden in een goed beveiligde tuinvijver. Een beschermde soort: alleen aantoonbaar gefokte dieren mogen worden gehouden, en het dier kan tientallen jaren oud worden.

LengteSchild meestal 12–18 cmvrouwtjes gemiddeld ca. 15 cm, mannetjes ca. 12 cm. Vrouwtjes worden zelden groter dan 21 cm. Dieren uit het noordoosten van het verspreidingsgebied zijn groter dan die uit het zuidwesten.
LeeftijdVele tientallen jarenin het wild zijn leeftijden tot ca. 120 jaar vastgesteld.
Actiefdag
Ervaringgevorderd

Van nature

Verspreiding
Groot deel van Zuid-, Midden- en Oost-Europa (van Spanje en Frankrijk tot Polen, de Baltische staten en Rusland), Noord-Afrika (Marokko, Algerije, Tunesië), Turkije, de Kaukasus, Iran en Centraal-Azië. In Nederland komt de soort niet van nature voor; waargenomen dieren zijn ontsnapt of uitgezet.
Leefgebied
Rustig of langzaam stromend zoet water met veel waterplanten: vennen, vijvers, moerassen, sloten en oude rivierarmen. Daarnaast zonnige, zanderige oevers en open terrein in de buurt om eieren te leggen.
Klimaat
Gematigd tot warm, met duidelijke seizoenen. Actief van ongeveer april tot oktober; van november tot maart winterslaap onder water in de modder.
Gedrag in het wild
Dagactief en schuw. Zont veel op takken, stenen en oevers en duikt bij onraad meteen weg. Jaagt vooral in het water. Kan over land flinke afstanden afleggen tussen wateren en naar legplaatsen. Overwintert vaak in groepjes in ondiep, plantenrijk water met een dikke sliblaag.

Huisvesting

DagLucht ca. 25–30 °C in de zomer(binnen). Water binnen ca. 24–28 °C; buiten volgt het water het weer, met warmere ondiepe delen.
WarmteplekOppervlak van de zonplek ca. 35 °Coverdag 5–6 °C warmer dan het water.
Nachtca. 18 °C in het actieve seizoen.
LuchtvochtigheidGeen aparte waarde nodigzorg voor water en een droge zonplek waar het dier helemaal kan opdrogen.
Terrarium (minimaal)
Binnen (aquaterrarium) voor een volwassen paar: minimaal 150 × 75 cm grondoppervlak met een flinke waterdiepte (richtlijn ca. 60 cm, met ondiepe delen en uitstapplekken); per extra dier 20% meer ruimte. Buiten (vijver): minimaal ca. 1 m² per dier, het diepste deel minstens 100 cm en flauw aflopende oevers. Groter is beter, zeker als je wilt kweken.
Type
semi-aquatisch
Verlichting en UVB
Ja. Buiten is direct zonlicht de beste bron. Binnen een UVB-lamp boven de zonplek, samen met de warmtelamp: Ferguson-zone 3, op de zonplek UV-index ca. 3–7, aflopend naar 0 in de schaduw en onder water. Glas en de meeste kunststof houden UVB tegen; gaas laat ongeveer de helft door. Controleer met een UV-meter en vervang buizen ongeveer jaarlijks.
Bodem
Binnen geen bodem in het waterdeel (makkelijker schoon te houden). Landdeel en legplek: 15–25 cm zand, zand-aardemengsel of zand met turf, minstens 3 cm boven de waterlijn. Buiten: een sliblaag van minimaal 20 cm in het diepe deel om in te overwinteren.
Inrichting
Zonplekken die stevig vastliggen (stenen, boomstammen, drijvend kurk of vlotjes), veel water- en oeverplanten om te schuilen, flauwe oevers zodat de dieren makkelijk uit het water kunnen, en een zonnige legplek op het zuiden die nooit onderloopt. Binnen: een krachtig filter (zie wekelijks) met afgeschermde aanzuiging en een beschermde verwarming. Buiten: een gladde omheining van minstens 50 cm hoog met een overstek naar binnen en 50 cm ingegraven, omdat ze goed klimmen en graven. Bescherm jonge dieren met een net tegen reigers, kraaien, ratten en katten. Een filter in de vijver mag geen sterke stroming geven; de inlaat hoort in de bovenste helft, zodat de warme bovenlaag behouden blijft.
Samen houden
Kan in kleine groepen, bij voorkeur met meer vrouwtjes dan mannetjes. Mannetjes kunnen elkaar en de vrouwtjes lastigvallen en bijten; houd een tweede verblijf achter de hand. Niet samen met exotische schildpadden of andere reptielen (ziekten en parasieten). Kleine visjes in de vijver zijn wel mogelijk.
Winterrust
Ja, gezonde volwassen dieren houden 4–6 maanden winterslaap (ca. november tot maart). Buiten in een vijver van minstens 100 cm diep met een sliblaag; ijs niet stukslaan. Binnen bij 2–10 °C (ideaal ca. 5 °C) in een koele ruimte of koelkast, in water of op vochtig substraat. Boven 10 °C is het geen echte winterslaap en verbruikt het dier te veel reserves. Stop 1–2 weken vooraf met voeren en houd het dier nog warm zodat de darmen leeg raken. Weeg maandelijks; meer dan ca. 1% gewichtsverlies per maand is een waarschuwing. Alleen gezonde dieren met een goed gewicht laten overwinteren. Of jonge dieren (onder 3–4 jaar) winterslaap moeten houden, is omstreden; vaak worden ze de eerste winters binnen gehouden of kort en gecontroleerd overwinterd.

Verzorgen en hanteren

Dagelijks
Dieren tellen en controleren (eten, zonnen, zwemmen normaal); voerresten verwijderen; binnen de water- en luchttemperatuur controleren.
Wekelijks
Binnen: filter controleren en reinigen en een deel van het water verversen met water van dezelfde temperatuur. Een filter moet het hele watervolume 1–3 keer per uur rondpompen; aquariumfilters voor vissen zijn te licht. Zonder filter moet het water vaak helemaal worden ververst. Water mag niet sterk ruiken. Buiten: omheining, legplek en waterpeil controleren en algen of rottend materiaal verwijderen.
Vervelling
Niet van toepassing zoals bij slangen; huid en schildplaten vervellen geleidelijk in stukjes.
Hanteren
Schuw; liever niet oppakken. Als het moet, het schild aan beide kanten vasthouden, achter de voorpoten. Ze kunnen pijnlijk bijten en krabben met hun nagels.
Hygiëne
Waterschildpadden dragen vaak salmonella; ook andere bacteriën uit het water kunnen mensen ziek maken. Handen wassen na contact met dier of water, het verblijf niet in de keuken schoonmaken, en jonge kinderen en kwetsbare mensen extra laten opletten.

Voeding

Dieet
Omnivoor met de nadruk op dierlijk voedsel: waterinsecten en hun larven, regenwormen, slakken, garnaaltjes, kleine zoetwatervis en kikkervisjes; daarnaast waterplanten. Eet bij voorkeur in het water. Geen vis met veel thiaminase (bijv. goudvis, karper, spiering, haring), geen zoutwatervis of mosselen, en geen vet vlees.
Jonge dieren
Dagelijks kleine porties: muggenlarven, watervlooien, kleine wormen en insecten, stukjes vis en waterplanten. Geen eiwitrijk overvoeren, dat geeft scheve groei.
Volwassen dieren
1–3 keer per week, afhankelijk van temperatuur en weer: bij warm weer om de 2–3 dagen, bij koud weer eens per week. Dieren in een grote, natuurlijke vijver vinden zelf een deel van hun voedsel. Onder 16 °C niet voeren. Na de winterslaap pas na enkele weken langzaam opbouwen; in de nazomer de hoeveelheid geleidelijk verminderen.
Supplementen
Calciumbron altijd beschikbaar (sepia of eierschalen). Bij binnen gehouden dieren en eenzijdig voer een vitamine-/mineralensupplement volgens de instructies van de fabrikant; te veel vitamine A of D3 is ook schadelijk.
Water
Leeft in het water en drinkt daar; zorg voor schoon water.

Voortplanting

Geslachtsrijp
Hangt af van groei en klimaat: mannetjes bij een schild van ca. 12 cm, vrouwtjes bij ca. 15 cm. In het wild in Noord- en Midden-Europa meestal pas op 8–15 jaar; in warmere streken en in gevangenschap eerder (ca. 5–8 jaar).
Man of vrouw?
Vrouwtjes worden groter. Mannetjes hebben een langere en dikkere staart met de cloaca verder naar achteren, langere en iets gebogen nagels en een licht holle achterkant van het buikschild (bij vrouwtjes vlak). Volwassen mannetjes hebben vaak een roodbruine iris, vrouwtjes een gele of witte.
Paring
In het voorjaar, kort na de winterslaap, in het water. Een winterslaap is nodig voor een normale jaarcyclus.
Eieren of levend
eierleggend
Legsel
Gemiddeld ca. 10 eieren (3–16) per legsel; 1–2, soms 3 legsels per jaar. Eieren worden in mei–juli in een zelfgegraven nest op een zonnige plek gelegd. Zonder geschikte legplek dreigt legnood.
Incubatie
In de broedmachine ca. 60–90 dagen, bij een luchtvochtigheid van 80–90% in vochtig vermiculiet of perliet; in het wild 80–117 dagen. Het geslacht hangt af van de temperatuur: onder 28 °C vooral mannetjes, boven 29,5 °C vooral vrouwtjes. Niet boven 33 °C broeden; een kleine nachtverlaging (2–6 °C) wordt aangeraden.
Jongen
Geen broedzorg. Jongen zijn ca. 2,5 cm groot en wegen 3–5 g. Het eerste jaar binnen opvangen in een bak met ondiep water (enkele centimeters) en een makkelijk bereikbare zonplek met UVB, om verdrinking te voorkomen. Dagelijks voeren.

Ziekten en aandoeningen

Schild- en huidinfecties

Signalen: Witte of rode plekken, zachte of rottende plekken op het schild, zweren, loszittende schildplaten.

Oorzaak en preventie: Vuil water, te weinig zonplek of wondjes. Zorg voor goede filtering, schoon water en een droge, warme zonplek; laat een reptielendierenarts kijken.

Luchtweginfectie

Signalen: Neusuitvloeiing, ademen met open bek, sloomheid, niet eten; scheef drijven of niet normaal kunnen duiken.

Oorzaak en preventie: Te koud water of lucht, of een te warme 'halve' winterslaap. Houd de temperaturen op peil; laat een reptielendierenarts kijken.

Botontkalking (metabole botziekte)

Signalen: Zacht of vervormd schild, slome bewegingen, zwellingen.

Oorzaak en preventie: Te weinig UVB of calcium, of een verkeerd dieet. Zorg voor zonlicht of een UVB-lamp en een calciumbron; laat een reptielendierenarts kijken.

Vitamine A-tekort

Signalen: Gezwollen oogleden, ogen dicht, niet eten.

Oorzaak en preventie: Eenzijdig voer (bijv. alleen insecten of vlees). Geef gevarieerd voer met hele prooien; laat een reptielendierenarts kijken.

Legnood

Signalen: Vrouwtje graaft veel zonder te leggen, is onrustig of juist sloom.

Oorzaak en preventie: Geen geschikte legplek of steeds verstoord. Zorg altijd voor een rustige, zonnige legplek met graafbare grond, ook zonder mannetje; laat een reptielendierenarts kijken.

Problemen tijdens de winterslaap

Signalen: Sterk gewichtsverlies, wakker worden, uitvloeiing uit neus of ogen.

Oorzaak en preventie: Ziek of te mager in winterslaap gaan, of te hoge temperatuur. Alleen gezonde dieren laten overwinteren, regelmatig wegen; bij twijfel naar een reptielendierenarts.

Twijfel je over de gezondheid van je dier? Ga altijd naar een dierenarts met ervaring in reptielen.

Benodigde ervaring

gevorderd

Vraagt een grote, ontsnappingsvrije vijver of een groot aquaterrarium met goede filtering, een zonplek met UVB en een goed begeleide winterslaap. Daarnaast gelden wettelijke regels (beschermde soort, administratieplicht) en wordt het dier zeer oud.

Status en regels

CITES
Niet opgenomen
Europese Unie
Niet in de bijlagen van EU 338/97 (handelsverordening). Wel strikt beschermd: Habitatrichtlijn bijlage II en IV.
IUCN Rode Lijst
Gevoelig (NT; oude beoordeling uit 1996, als 'LR/nt'); binnen de EU als Kwetsbaar (VU) beoordeeld
In Nederland
Omdat de soort op bijlage IV van de Habitatrichtlijn staat, is het verboden deze dieren te bezitten, te vervoeren of te verhandelen, tenzij ze aantoonbaar in gevangenschap zijn gefokt (Besluit activiteiten leefomgeving, Omgevingswet). Wilde dieren mogen nooit worden gevangen of gehouden. Voor gefokte dieren geldt een administratieplicht: je moet kunnen aantonen dat het dier gefokt is (bijvoorbeeld aankoopbewijs met naam en adres van verkoper en kweker, geboortejaar en herkomst van de ouderdieren). Bewaar deze papieren zolang je het dier hebt en geef ze mee bij overdracht. De NVWA controleert hierop. Dieren uitzetten in de natuur is verboden. Verder gelden de Wet dieren en het Besluit houders van dieren.

Deze caresheet is samengesteld door Reptiles Twente. Elk dier is anders: neem bij twijfel contact met ons op of raadpleeg een reptielendierenarts.

Ook andere soorten ontmoeten? Deze soort blijft thuis, maar er gaan genoeg andere dieren mee op bezoek.

← Terug naar alle dieren